Phủ doãn ở kinh thành làm gì?

Phủ doãn ở kinh thành làm gì?
Tôi đang viết quyển tiểu thuyết 100 chương về một thời đại loạn 1500-1600. Vừa may hôm qua có bạn hỏi: Quan Phủ doãn đứng đầu kinh thành gần như Chủ tịch Thành phố bây giờ phải không? Thấy vấn đề hay, xin trả lời như sau:
Từ thời Lý, cả nước chia thành các lộ, sang Trần, vẫn là lộ, song riêng kinh đô thì không thuộc lộ nào, mà “trực thuộc trung ương”. Cơ quan quản lý kinh thành bắt đầu năm 1225, gọi là ty Bình bạc, đến 1265 gọi là Đại doãn kinh sư, năm 1394, đổi thành Trung đô doãn. Cụ thể quyền hạn chức quan chưa rõ.
Thời Lê sơ, đổi lộ thành thừa tuyên, rồi thành trấn (tuy nhiên chức quan vẫn là thừa tuyên sứ). Quan chế Hồng Đức quy định cả nước có 12 trấn (hoặc gọi là xứ), và riêng kinh đô là Phủ Phụng Thiên trực thuộc triều đình quản 2 huyện. Phạm vi phủ Phụng Thiên là khu vực Hoàn kiếm bây giờ. Cơ quan đứng đầu kinh thành về hành chính là Phụng Thiên phủ doãn. Giúp việc cho Phủ doãn là Thiếu doãn, hàm chánh ngũ phẩm. Lưu ý các quan thừa tuyên sứ ở các trấn chỉ có hàm lục phẩm.
Từ năm 1510, đời Tương Dực đế, đặt thêm chức Đề lĩnh để tuần hành các cửa thành, đảm bảo an ninh cho kinh thành. Theo Phan Huy Chú: “Tương Dực, đầu đời Lê Hồng Thuận mới đặt quan Đề lĩnh, có các chức Chưởng Đề lĩnh, Phó Đề lĩnh, Đồng Đề lĩnh để tuần phòng Kinh sư, nghe ngóng dò xét, tìm bắt kẻ gian phi. Đều là chức tướng võ (phẩm trật ở hàng tòng nhất phẩm). Thời Trung hưng về sau, mới dùng quan văn làm Đồng Đề lĩnh, coi quân vụ bốn mặt thành, cùng với quan Đề lĩnh võ giai giữ chức ấy”. Lệnh chỉ năm Dương Đức thứ ba (1674) quy định nhiệm vụ và quyền hạn của quan Đề lĩnh: “Trông nom sửa sang những đường xá và cầu cống trong Kinh đô; phải khơi ngòi để tháo nước chữa cháy và ngăn ngừa gian phi. Việc tra xét từ tụng, thì chỉ cho xét hỏi những vụ trộm cướp ẩu đả…”
Như vậy chức Đề lĩnh có thể coi đại khái như Giám đốc Công an ngày nay, quản cả Phòng cháy chữa cháy, nhưng xét hỏi chỉ cho làm vụ nhỏ, vụ lớn có các cơ quan của triều đình như Ngự sử, Hình bộ, hình khoa.
Tuy nhiên, từ khi đặt ra Đề lĩnh, thì Đề lĩnh và Phủ doãn đôi khi làm các việc na ná nhau. Năm Thịnh Đức thứ nhất (1653) trong huấn luyện về xét xử kiện tụng, ở khu vực Kinh thành quy định như sau: “… những việc kiện về hộ thôn, điền thổ, nhân mạng và các tạp tụng ở Kinh thì giao cho (quan Phủ doãn) phủ Phụng Thiên xét xử”. Hoặc trong chỉ dụ năm Dương Đức thứ ba (1674): “Chức Phủ doãn là quan có nhiệm vụ đàn áp, như thấy những nhân viên tạp nhạp ở các nhà quyền thế mà ngông nghênh du đãng, không theo pháp luật, thì cho được đàn hặc, trừng trị. Về việc xét hỏi án từ phải theo lần lượt mà làm”. Đến Lê Trung hưng, năm 1718, theo lệnh chúa Trịnh: “về cách tạp tụng như việc hộ, việc giá thú, việc ruộng đất ở trong Kinh đô thì do Phủ doãn”. Năm Cảnh Hưng 12 (1751) xét định chức vụ các quan: “Chức vụ Phủ doãn: Đàn áp những kẻ quyền hào, xét hỏi những vụ kiện do quan huyện xử mà kêu lại ở bản hạt; cùng là khảo xét thành tích của quan lại, khảo luận sĩ tử trong kỳ thi Hương và các việc khác, thì cứ theo lệ phụng hành”. Có thể thấy, thời mà đề lĩnh na ná phủ doãn ở cuối Mạc và Lê Trung hưng, thì kinh thành hay rối ren nhất trong lịch sử.
Lưu ý rằng, Đề lĩnh không phải là quan chỉ huy quân đội. Quân đội thời Lê sơ tổ chức thành quân địa phương và quân kinh thành. Địa phương tổ chức quân 5 phủ, trong đó Trung quân là Thanh- Nghệ. Đông quân là Hải Dương- An Bang, Tây Quân là Sơn Tây- Hưng Hóa, Nam quân là Sơn Nam- Thuận Hóa, Bắc quân là Lạng Sơn- Bắc Giang. Thái Nguyen và Tuyên Quang thuộc quân Phụng trực. Phủ có Tả và Hữu đô đốc, đô đốc đồng tri và đô đốc thiêm sự. Dưới phủ là vệ đặt Tổng binh… vân vân. Còn kinh đô thì quân triều đình không có các phủ quân mà biên chế thành các ty. Thời Hồng Đức đã có 66 ty quân. Như vậy thời Lê, nguyên kinh thành không có biên chế Đô trấn như các trấn, mà quân đội của triều đình đặt ngay tại kinh đô.
Năm 1569, vua Lê Thánh tông lệnh cho các trấn, Tống binh không được kiêm chức Thừa tuyên sứ. Đại khái như nay thì Chỉ huy quân sự tỉnh không được kiêm chủ tịch tỉnh vậy. Tuy nhiên, lệnh này không thấy nói gì đến kinh sư, Đề lĩnh có được kiêm Phụng Thiên phủ doãn không thì không thấy nói đến, cũng không ghi chép gì trường hợp nào như vậy.
Thời hiện đại, không thể nào chức năng của quan đầu thủ đô (ngày xưa là Phủ doãn) lại lẫn lộn với bên công an thành phố (ngày xưa là Đề lĩnh). Do đó, tên gọi và chức năng của Phủ doãn thời Lê- Lê trung hưng không giống Chủ tịch TP ngày nay (Thời Nguyễn thì Hà Nội là một tỉnh). Nếu Chủ tịch TP làm như Phủ doãn ngày xưa thì gay go to. Giở lại lịch sử để học và đọc. Nếu ai đó bảo không cần lịch sử thì đi vào ngõ cụt.

Advertisements

About To Lich's Blog

THƯỢNG VÀNG - HẠ CÁM!
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s