CÁC BÀI HÁT THỜI XÔ VIẾT

Share từ FB của bác Nam Nguyễn https://www.facebook.com/namhhn/posts/957445960984008

98 năm trước một đế chế ra đời, với những ý tưởng xã hội cao cả cũng như tầm ảnh hưởng to lớn đối với phần còn lại của thế giới. Mấy chục năm đầy máu và nước mắt, nhưng không thiếu những sự kiện hào hùng, những trang sử oanh liệt…cuối cùng Liên bang Xô viết đã tan vỡ, dần dần chỉ còn lại những hoài niệm. Để nhớ lại một thời đang dần xa xin giới thiệu với những người còn có quan tâm về di sản văn hóa của CCCP vài bài hát nổi tiếng nhất của một thời-thời Xô viết, mà chúng cũng đã từng khá nổi tiếng ở nước ta:

-“Bài hát về Tổ quốc xa xôi” (Песня о далекой Родине)
Nhạc Tariverdiev – lời Rozdestvenskiy (М. Таривердиев, Р. Рождественский).
https://www.youtube.com/watch?v=g6U-8Dcuiec
https://www.youtube.com/watch?v=_SB6zuH2YeI

Bài này dân ta đã nghe rất nhiều khi xem bộ phim “Mười bảy khoảnh khắc của mùa xuân” về điệp viên Liên xô Stirlitz trong thế chiến thứ II. Bắt buộc phải lạc đề một chút: cảnh đáng nhớ nhất là khi anh được “tổ chức” bố trí cho gặp vợ tại một quán ăn, chỉ vài phút và hai người không được nói gì với nhau, thậm chí đã được dặn trước là không được nhìn vào nhau, chỉ có thể thấy nhau qua khóe mắt, hoàn toàn im lặng! Chỉ có hai đôi mắt nói lên tất cả, và bài hát vang lên trong phim…Hơn 8 phút, một cảnh quay kỳ lạ, không lời thoại, không hành động trừ những đôi mắt, mà theo nguyên tắc của điện ảnh thế giới thì không nên kéo dài quá 30 giây! Và cảnh này không hề có trong kịch bản, mà do các diễn viên nghe được câu chuyện của những điệp viên Liên Xô khi hoạt động ở nước ngoài đã trải qua kể lại (chỉ lâu lắm mới được gặp vợ con, ở một nước thứ ba, nơi đông người, chỉ được nhìn thấy nhau vài phút trong im lặng mà thôi) xin bổ sung thêm trong lúc làm phim-nó đã trở thành đỉnh cao của nghệ thuật điện ảnh Xô viết: https://www.youtube.com/watch?v=eaTqzfNsR8U

Việc chọn ca sỹ thực hiện bào hát này cũng vô cùng kỹ lưỡng. Bài hát đã được giọng ca hàng đầu lúc đó là Muslim Magomaev hát rất thành công, nhưng cách hát của ông không hợp với bộ phim. Đạo diễn và tác giả nhạc yêu cầu ông hát khác đi cho giống sự khắc khoải của một điệp viên xa tổ quốc, thì ông từ chối, vì “không muốn bắt chước bất cứ ai, trong bất cứ hoàn cảnh nào”. Và thế là ca sỹ Iosif Kobzon được hát trong phim, cũng rất hay! Có thể so sánh giọng ca của họ khi nghe lại từng người:
http://www.magomaev.info/…/Mu…/drugie/high/Gde-to_daleko.mp3
http://music70-80.narod.ru/mp/Muz/Gte_to_daleko.mp3
-“Tổ quốc bắt đầu từ đâu” (С чего начинается Родина)
Thơ Matusovskiy (М. Матусовский)-nhạc V.Basner (В. Баснер)
Nhạc của bộ phim 4 tập đã từng được chiếu trên màn ảnh lớn của nước ta “Thanh kiếm và lá chắn” (1968). Bài hát, và câu hát đầu cũng là tên bài hát đã trở nên vô cùng nổi tiếng, hơn hẳn bộ phim gián điệp cũng rất hấp dẫn này, trở thành một câu mang tính cổ động lòng yêu nước xuyên năm tháng…
https://www.youtube.com/watch?v=fXwUPXY9eaY
Câu hát quen thuộc từ ngày đầu tới trường, và Putin cũng mổ cò giai điệu này trên piano trước hàng ngàn quan khách…

-Cánh đồng Nga (Русское поле)
Nhạc và trình diễn bởi thiên tài Jan Frenkel (Ян Френкель), lời thơ của nữ thi sĩ cũng rất tài năng Inna Goff (Инна Гофф) , 1968.
Bài hát thời Xô viết, nhưng cho ta cảm giác như một bài hát Nga cổ điển, tuyệt vời, không có bài hát nào thể hiện tính cách Nga và mô tả thiên nhiên nước Nga đẹp hơn được:

Frenkel tự trình diễn tuyệt vời: https://www.youtube.com/watch?v=K2-Tz_2Il_I
Khoảnh khắc trong phim: https://www.youtube.com/watch?v=XN9xUHiq3gQ

Bài hát được biết đến từ bộ phim hành động rất nổi tiếng “Những kẻ báo thù không bao giờ bị bắt”, cũng đã được chiếu ở Việt Nam những năm 70, đạo diễn đã khá dũng cảm khi cho một sỹ quan quân đội Sa Hoàng hát nó trong phim. Nhưng nó đã trở nên quá được yêu thích, hoàn toàn không phụ thuộc gì với bộ phim nữa, đến mức nhà thơ Gamzatov sau này đề nghị lấy bài hát này làm quốc ca Nga!
Frenkel đã viết một bài hát “Cánh đồng Nga” trước rồi, nên bài này lúc đầu ông chỉ gọi là bài hát “Cánh đồng”. Thế nhưng nhân dân Xô viết yêu mến nó và không thể có gì gắn kết hơn hình ảnh cánh đồng Nga bao la với tác giả “Xin chào cánh đồng Nga-tôi chỉ là một bông lúa nhỏ của Người”-cuối cùng ông đành dành lại tên gọi “Cánh đồng Nga” cho bài hát với lời thơ của Goff!
Bài này cũng có lời Việt, khá hay-“Tuyệt vời, những cánh đồng lúa nước Nga…”

-Niềm hy vọng (Надежда)
1971, tác giả nhạc A.Pakhmutova (А.Пахмутова) và thơ N.Dobronravov (Н.Добронравов)
Bài hát được viết lúc đầu cho các nam ca sỹ, và không nổi tiếng lắm vì Kobzon từ chối hát, sau này ông sẽ tiếc nhiều vì lúc đó không thấy được nó sẽ thành “đỉnh cao”. Thế nhưng 1973 khi Anna German-một ca sỹ Ba Lan- quyết định hát bài này thì nó trở thành bài hát nổi tiếng nhất, đặc biệt cho giới trẻ. “Niềm hy vọng là la bàn của tôi”-được các thanh niên xây dựng BAM hát rất nhiều…

1974 nữ ca sỹ Nga Edita Piekha quyết định hát lại nó bằng mọi giá, cũng khá thành công: https://www.youtube.com/watch?v=VQgDvLfA2NQ

Nhưng khi Anna German khỏi ốm nặng và quay lại hát, đây là một trong những bài đưa bà trở lại đỉnh cao. Các tác giả nhạc và lời lập tức công nhận đây mới là phương án tuyệt vời nhất. “Niềm hy vọng” đã đưa bà lên vị trí nữ hoàng ca nhạc, người dân Nga vô cùng yêu quý bà, đến đâu cũng được đón nhận bằng vô vàn biểu ngữ “Anna, chúng tôi yêu bạn”- và thời đó phải xếp hàng hàng km để mua vé xem bà lưu diễn tại CCCP… https://www.youtube.com/watch?v=ZdUtTDWwjd4

-“Ta yêu người, cuộc sống ơi” (Я люблю тебя, жизнь)
1956, Nhạc Kolmanovskiy (Колмановский Э.) – Lời: Vanshenkin (Ваншенкин К.). Lúc đầu bài hát được viết cho nam danh ca Bernes, nhưng rồi rất nhiều đồng nghiệp cả nam lẫn nữ hát cũng rất hay…
https://www.youtube.com/watch?v=Cp9FBMJSdCc
https://www.youtube.com/watch?v=FVIs4OtVJo0
“Ta yêu Người, cuộc sống ơi…Và muốn Người không bao giờ chấm dứt”. Bài hát tràn đầy lạc quan sống của một thời Xô viết!

-“Những buổi chiều tối ngoại ô Mạc tư khoa” (Подмосковные вечера)
Bài hát này được ghi vào sách kỷ lục Guinness như “giai điệu được chơi nhiều nhất thế giới”.
Tác giả nhạc Soloviov-Sedoi (Соловьев-Седой) và thơ Мatusovskiy (Матусовский) suýt nữa thì bỏ giai điệu này vào sọt rác, vì nó được viết như nhạc phim nhưng rồi không được dùng đến (quá ề à, theo đạo diễn nhận xét), nếu như không có “producer” chính-tổng bí thư Khrushev. Sau khi trở thành bản nhạc của Liên hoan thanh niên quốc tế 1957 bài hát này được Khrushev mang theo trên các chuyến ngoại giao thời “ấm áp” đầu tiên, và nó trở thành tấm danh thiếp âm nhạc của CCCP. (Tên gọi lúc đầu là “Những buổi tối Leningrad”!)

Người hát nó hay nhất, hay đến mê hoặc, lại là nữ danh ca Yma Sumac- người Peru (1960):
https://www.youtube.com/watch?v=yi_SNTzm1Zs

Tất nhiên để hát được đúng với chất Nga thì chỉ có người Nga:
https://www.youtube.com/watch?v=VVW7nuzIA_g (Alla Pugacheva, 1989-Bình Nhưỡng)

Đây là một câu chuyện về giai điệu này: khi pianist người Mỹ Van Cliburn đoạt giải nhất cuộc thì Tchaikovsky lần đầu tiên trong giai đoạn chiến tranh lạnh, nội bộ BTC cãi nhau. Trong tình huống khó xử thì Cliburn vào buổi trình diễn sau khi nhận giải đã chơi bản nhạc này trên piano:
https://www.youtube.com/watch?v=s1vZWJT-XGw

Sau khi Liên Xô tan rã thì bài hát này vẫn được yêu chuộng và trình diễn khắp nơi trên thế giới, có lời cũng như không lời … “Chiều thanh vắng là đây…”cũng trở thành bài hát yêu thích của người Việt Nam từ lâu.

“Đỉnh núi Lê-nin” (Ленинские горы)
1949, Nhạc Miliutin (Ю. Милютин), lời thơ Dolmatovskiy (Е. Долматовского)
https://www.youtube.com/watch?v=65eStPLqtlU

“Núi Lê-nin” nay đã trở về với tên gọi lịch sử “đồi Chim Sẻ”-đây là một trong bảy ngọn đồi lớn ở Matxcơva, noi có trường Tổng hợp và trở thành một địa điểm tham quan rất nổi tiếng. Bài hát đặc biệt nổi tiếng thời 50-60, nói về một thủ đô tươi đẹp đang trở mình mạnh mẽ… và có lời Việt, nhưng nay ít ai biết. Xin nghe Trọng Tấn:
http://www.nhaccuatui.com/…/doi-le-nin-trong-tan.bZMCX7emqF…

“Đàn sếu bay” (Журавли)
1957, Nhạc: Jan Frenkel (Ян Френкель), lời: nhà thơ Gamzatov (Расул Гамзатов); lời Nga: Grebnev (Н. Гребнев), trình diễn: Mark Bernes (Марк Бернес).
https://www.youtube.com/watch?v=XZZHISSfHv4
Đây là bài hát định mệnh của ca sỹ Mark Bernes. Năm 1969 khi đã biết mình lâm bệnh hiểm nghèo, anh đọc được những vần thơ của Gamzatov được Grebnev dịch, và biết rằng trong cuộc đời đã trình diễn quá nhiều bài hát nổi tiếng của mình, đây sẽ là bài hát cuối cùng. Anh xin phép nhà thơ để sửa lời bài thơ, nhờ nhạc sỹ Frenkel phổ nhạc cùng với mình, và đã kịp hát nó trước khi mất hai tuần. Anh đã kịp ghi nó (cùng ba bài hát nữa của mình) làm nhạc cho đám tang của chính anh…
Ngày nay nó vẫn được hát rất nhiều, như bài hát buồn nói về những hy sinh mất mát to lớn của người lính trong chiến tranh (không liên quan đến bộ phim rất nổi tiếng “Khi đàn sếu bay qua)
(Xin tham khảo thêm: http://vtc.vn/dan-seu-bai-hat-hay-nhat-the-ky-20-ra-doi-the… )

-“Hãy để mãi mãi có mặt trời” (Пусть всегда будет солнце)
https://www.youtube.com/watch?v=WFhphQcHpUY
Xin xem tại đây: https://www.facebook.com/namhhn/posts/911110068950931

-“Bài ca thời thanh niên sôi nổi” (Песня тревожной молодежи)
1958, Nhạc: A.Pakhmutova (А. Пахмутова), lời L.Oshanhin ( Л. Ошанин) là bản nhạc viết cho bộ phim “Ở phía bên kia”. Quá nhiều ca sỹ hát rất hay:
https://www.youtube.com/watch?v=sXW-lJgmVYc
https://www.youtube.com/watch?v=03PGaGMk8gE
https://www.youtube.com/watch?v=1c_K7x8O3dw
https://www.youtube.com/watch?v=3qyPLPtyvrA

Còn đây là cảnh trong phìm gốc:
https://www.youtube.com/watch?v=0Xy9GfdEd70

Bài hát trở nên đại diện cho các thế hệ đoàn viên Xô viết, đến nay vẫn được hát như biểu tượng của lòng yêu nước và sự xả thân, dũng cảm. Tại Việt Nam nó đã rất được yêu thích từ những năm 70, với lời Việt cũng khá hay:
http://mp3.zing.vn/…/Thoi-Thanh-Nien-Soi-Noi-…/ZW6UZCW6.html

-“Còn 14 phút đến khi xuất phát” (До старта еще 14 минут)
Lời V.Voinovich (Вл. Войнович), Nhạc: O.Felsman (О. Фельцман) cho bộ phim cùng tên năm 1968.
https://www.youtube.com/watch?v=-KM_rhyqE40

Lịch sử bài hát này sẽ nói khá nhiều về một thời Xô viết và văn hóa Xô viết. Năm 1960 nhà văn mới ra lò Voinovich được phân về làm ở đài phát thanh, và nghe nói người ta đang tìm người viết lời cho bài hát với chủ đề vũ trụ-trước chuyến bay lịch sử của Gagarin thì đây đang là đề tài nóng bỏng nhất. Trong 2 tuần là phải xong, thời hạn quá it cho những nhà thơ chân chính (thơ phải theo cảm hứng chứ đâu có thể đặt hàng như gia công…). Đến ngày gần cuối vẫn chưa có bất kỳ kết quả nào, thì lúc đó chàng mới đánh liều đến gặp tổng biên tập và xin nộp bài vào ngày mai. Bà tổng biên tập càng ngao ngán hơn, khi chàng bảo chỉ muốn chứng minh với những kẻ đã đánh trượt chàng khi thi vào tổng hợp văn, và từ chối không đăng thơ của chàng ở các tạp chí, rằng chàng không phải kẻ bất tài!
Hôm sau, khi Voinovich mang lời thơ đến, bà tổng biên tập không nói năng gì mà gọi điện thoại cho nhạc sỹ Felsman đọc lời luôn. Nhạc sỹ giãy nảy, lời gì mà chả vần điệu gì cả! Lúc đó nhà văn trẻ mới xen vào, rằng nhạc sỹ biết gì về lời, hãy để người nghe họ tự đánh giá…Ngay hôm ấy nhạc sỹ gọi lại: nhạc sẵn sàng, ai sẽ hát đây? Bernes đang nổi như cồn, nhưng tìm không ra, thôi để Troshin hát…Và thế là Troshin trình diễn lần đầu tiên bài hát của mọi nhà du hành vũ trụ tương lai!
Bài hát được ghi băng ngay, đưa lên radio luôn, nó trong chốc lát trở thành rất nổi tiếng, và Voinovich trở thành ngôi sao, bài vở của anh được các tạp chí tranh nhau đăng…
Nhưng vì anh còn quá trẻ nên ai cũng thích giúp anh sửa lời bài hát, còn Voinovich kiên định, không cho thay dù chỉ một chữ. Hè 1962 hai nhà du hành vũ trụ Nikolaev và Popovich song ca bài này trong vũ trụ, tổng bí thư Khrushev tổ chức đón họ cực kỳ hoành tráng ở quảng trường Đỏ, với sự trích dẫn lời bài hát “Trên những đường mòn của các hành tinh xa xôi sẽ in dấu chân chúng ta…”. Đĩa hát được phát hành, Voinovich trên đỉnh vinh quang…
“14 phút trước lúc xuất phát, các nhà du hành vui vẻ hút thuốc…” nhưng trong đời sống thì các nhà du hành bị cấm hút hoàn toàn. Voinovich vẫn không chịu sửa lời theo ý các nhà du hành, anh bảo viết đây không phải cho họ, mà cho những người du lịch trong vũ trụ trong tương lai, chuyến bay này cũng là một việc thường nhật thôi. Nhưng các nhà du hành lúc đó đều là anh hùng, ý của họ cả nước phải chiều, và bài hát được sửa, các nhà du hành không hút thuốc nữa mà cùng nhau hát…
Trong các tác phẩm của Voinovich thì bài hát này nổi tiếng nhất, và sau này khi ông trở thành người đấu tranh vì nhân quyền nổi tiếng tại Liên xô và Nga, mọi tác phẩm khác bị cấm, tước mất thẻ hội viên hội nhà văn, tước quốc tịch cũng như bị trục xuất ra nước ngoài thì bài hát “14 phút” này vẫn được hát như thường, chỉ không được nêu tên tác giả…

-“Địa chỉ của tôi-Liêng bang Xô viết” (Мой адрес-Советский Союз)
https://www.youtube.com/watch?v=Vum-hsHy3Gk
1972, ban nhạc “Samoxvetư” (Самоцветы) với lời thơ Kharitonov (Владимир Харитонов), nhạc Tukhmanov.

Bài hát lập tức chiến thắng giải “Bài hát của năm” mặc dù radio không báo tên tác giả cũng như ban nhạc. Sau đó ban nhạc này trở thành nhóm nhạc được yêu thích nhất tại CCCP và đến đâu họ cũng được yêu cầu trình diễn chính bài hát này, nhất là tầng lớp thanh niên. Nó cũng nhanh chóng trở nên quen thuộc ở nước ngoài-danh thiếp của CCCP- với nét nhạc nhanh, lạ, dễ nhớ! Lời bài hát tiếng Việt khá sát nghĩa và hay:

“Quê hương gọi mỗi chúng ta cùng đi khắp nơi
Từ miền đầm lầy tới nơi biển khơi
Đôi tay và trái tim của mỗi chúng ta
Ngày ngày nhiệt tình đắp xây cuộc sống

Tổ quốc xô viết yêu ơi !
Nhiệt tình đang bừng cháy trong chúng tôi
Nguyện đem cuộc sống hiến dâng Người

Chớ nên tìm chúng tôi ở phố xinh đẹp kia
Quê hương là Tổ quốc Nga xô viết
Chớ nên tìm chúng tôi ở phố xinh đẹp kia
Quê hương là Tổ quốc mến yêu này.

Lao nhanh về phía trước con tàu ta ra đi.
Nơi bao miền thân thương vẫy chào ta
Nơi bao miền đất nước vẫy gọi ta tới nơi,
Chia tay người bạn thân vẫy chào ta.
Bạn hỡi! Nơi chúng tôi qua
Là những thành phố, nông trường
Nơi, miền xa xôi hẻo lánh nơi biên thùy.

Viết thư gửi chúng tôi, bạn hãy ghi một nơi!
Liên bang cộng hòa Xô viết của tôi!
Chớ ghi một xóm vui, một phố xinh vào đây!
Hãy ghi, một đất nước Xô viết này…”

Ngày nay khi đã sống ở một quốc gia khác hẳn, người dân Nga vẫn vui vẻ hát bài hát Xô viết này như một kỷ niệm không thể phai nhạt được…https://www.youtube.com/watch?v=InHQA2i-Qss
Hãy nghe lại ban nhạc này sau 40 năm: https://www.youtube.com/watch?v=Lrt8ySfhIt0

CCCP không còn nữa, nhưng những bài hát trên sẽ còn mãi theo năm tháng!

Advertisements

About To Lich's Blog

THƯỢNG VÀNG - HẠ CÁM!
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s